Trước những biến động của thị trường lao động, giáo dục đại học ngày càng chú trọng khả năng vận dụng kiến thức thay vì chỉ đánh giá người học qua lượng thông tin ghi nhớ. Điều này cho thấy năng lực học hỏi liên tục, tư duy giải quyết vấn đề và khả năng thích ứng sẽ có vai trò ngày càng lớn trong sự nghiệp.
Đây cũng là định hướng nổi bật của mô hình Đại học Khoa học Ứng dụng (University of Applied Sciences – UAS) tại Phần Lan. Thay vì tách biệt kiến thức học thuật với hoạt động nghề nghiệp, mô hình này chú trọng kết nối đào tạo với nhu cầu của doanh nghiệp và xã hội thông qua các dự án, nghiên cứu ứng dụng, hoạt động thực hành và hợp tác với đối tác bên ngoài.
Giáo dục ứng dụng Phần Lan: Kết nối kiến thức với thực tiễn nghề nghiệp
Trong môi trường đại học ứng dụng, sinh viên không chỉ tiếp nhận kiến thức từ giảng viên mà còn được tham gia vào quá trình tìm hiểu và giải quyết vấn đề. Một bài học về kinh doanh có thể được mở rộng thành nhiệm vụ nghiên cứu thị trường; kiến thức công nghệ có thể được vận dụng để xây dựng một sản phẩm hoặc giải pháp kỹ thuật. Qua đó, người học hiểu rõ hơn cách kiến thức chuyên môn được sử dụng trong từng lĩnh vực.
Giáo dục ứng dụng không đồng nghĩa với việc giảm nhẹ lý thuyết hay chỉ tập trung vào thao tác thực hành. Kiến thức nền tảng vẫn giữ vai trò quan trọng, giúp sinh viên có cơ sở phân tích, đánh giá và lựa chọn phương án. Điểm khác biệt nằm ở cách tổ chức quá trình học: lý thuyết được kết nối với tình huống thực tế, còn kết quả học tập được thể hiện qua khả năng vận dụng kiến thức vào nhiệm vụ cụ thể.
Một trong những phương pháp tiêu biểu cho định hướng này là Learning by Doing – học thông qua trải nghiệm và thực hành.
Learning by Doing: Phương pháp học giúp sinh viên phát triển năng lực thực tế
Learning by Doing (học thông qua trải nghiệm) là phương pháp đặt người học vào vị trí chủ động trong quá trình tiếp thu kiến thức. Thay vì chỉ nghe giảng và ghi nhớ thông tin, sinh viên trực tiếp tham gia hoạt động, thực hiện nhiệm vụ, thử nghiệm ý tưởng và giải quyết những vấn đề cụ thể. Kiến thức vì thế không chỉ được tiếp nhận trên lý thuyết mà còn được kiểm chứng thông qua quá trình thực hành.
Trong quan điểm giáo dục của John Dewey – nhà triết học và nhà giáo dục người Mỹ về Learning by Doing. Ông cho rằng việc học cần gắn liền với đời sống, giúp người học hiểu và vận dụng kiến thức thông qua những vấn đề có ý nghĩa thực tiễn. Từ đó, trải nghiệm trở thành một phần quan trọng của quá trình giáo dục, thay vì chỉ là hoạt động bổ trợ sau giờ học.
Tuy nhiên, học qua trải nghiệm không đơn giản là bắt tay vào làm. Một hoạt động chỉ thực sự mang lại giá trị khi người học biết nhìn nhận kết quả, phân tích những gì đã diễn ra và rút ra bài học cho lần tiếp theo. Đây cũng là điểm cốt lõi trong mô hình học tập trải nghiệm của David A. Kolb, được phát triển thành chu trình gồm bốn giai đoạn:
- Trải nghiệm cụ thể (Concrete Experience): Trực tiếp tham gia một hoạt động, dự án hoặc tình huống thực tế để tích lũy kinh nghiệm.
- Quan sát và suy ngẫm (Reflective Observation): Nhìn lại quá trình thực hiện, đánh giá kết quả, xác định điều đã làm tốt và những điểm cần cải thiện.
- Khái quát hóa kiến thức (Abstract Conceptualization): Kết nối trải nghiệm với kiến thức đã học, từ đó hình thành cách hiểu hoặc nguyên tắc mới.
- Thử nghiệm chủ động (Active Experimentation): Áp dụng những điều đã rút ra vào tình huống tiếp theo, tiếp tục kiểm chứng và điều chỉnh phương pháp.
Bốn giai đoạn tạo thành một vòng lặp liên tục: trải nghiệm, suy ngẫm, rút ra kiến thức và thử nghiệm. Mỗi lần thực hiện là một cơ hội để kiến thức được củng cố và cách giải quyết vấn đề ngày càng hoàn thiện.
Một điểm đáng chú ý của Learning by Doing là xem sai sót như một phần tự nhiên của quá trình học tập. Thay vì chỉ tập trung vào kết quả đúng hay sai, quá trình học chú trọng việc người học hiểu được điều gì đã xảy ra và có thể cải thiện như thế nào.
Để điều này diễn ra hiệu quả, sinh viên cần được trao cơ hội chủ động thực hiện nhưng vẫn có sự đồng hành của giảng viên. Sự kết hợp giữa tính chủ động của sinh viên và hướng dẫn phù hợp giúp trải nghiệm trở thành một quá trình học tập có mục tiêu.
Những năng lực được hình thành qua Learning by Doing
Hiểu sâu và ghi nhớ kiến thức tốt hơn. Việc trực tiếp vận dụng kiến thức vào một nhiệm vụ cụ thể giúp sinh viên hiểu rõ bản chất vấn đề, thay vì chỉ ghi nhớ những khái niệm riêng lẻ. Khi phải tự mình thực hiện, người học có cơ hội nhận ra mối liên hệ giữa lý thuyết và thực tiễn, từ đó ghi nhớ và vận dụng kiến thức linh hoạt hơn.
Phát triển tư duy giải quyết vấn đề và kỹ năng làm việc nhóm. Những dự án thực tế thường đòi hỏi sinh viên phân tích yêu cầu, tìm kiếm thông tin, đánh giá phương án và đưa ra quyết định. Khi làm việc cùng các thành viên khác, các bạn còn phải phân chia nhiệm vụ, trao đổi ý tưởng, xử lý bất đồng và phối hợp để hoàn thành mục tiêu chung. Đây là môi trường để rèn luyện tư duy phản biện, khả năng giao tiếp và kỹ năng quản lý công việc.
Tăng tính chủ động và khả năng thích ứng. Khi được trao cơ hội tự lựa chọn cách thực hiện, sinh viên dần hình thành tinh thần trách nhiệm với kết quả học tập của mình. Việc thử nghiệm, tiếp nhận phản hồi và điều chỉnh phương án cũng giúp các bạn tự tin hơn trước những tình huống mới, sẵn sàng học hỏi và thích nghi với sự thay đổi.
Learning by Doing có thể được triển khai dưới nhiều hình thức như thí nghiệm, bài tập tình huống, học qua dự án, tham quan thực tế, thực tập hoặc mô phỏng môi trường nghề nghiệp. Dù được tổ chức theo cách nào, điểm chung vẫn là đặt sinh viên vào quá trình trải nghiệm có mục tiêu, khuyến khích các bạn tự thực hiện, suy ngẫm và cải thiện. Nhờ đó, việc học không dừng lại ở việc hiểu kiến thức, mà hướng đến khả năng vận dụng và tạo ra kết quả trong thực tế.
Learning by Doing tại Metropolia UAS và Metropolia University Program
Tại Đại học Khoa học Ứng dụng Metropolia (Metropolia UAS), học tập gắn với thực tiễn được triển khai thông qua các dự án doanh nghiệp, hoạt động liên ngành và chương trình đổi mới sáng tạo. Sinh viên có cơ hội làm việc với những vấn đề thực tế, phối hợp cùng người học thuộc các lĩnh vực khác nhau và phát triển giải pháp dưới sự hướng dẫn của giảng viên, chuyên gia.
Một trong những mô hình tiêu biểu là Metropolia Minno® – dự án đổi mới sáng tạo đa ngành, kết nối sinh viên với doanh nghiệp và các tổ chức bên ngoài. Trong các dự án này, sinh viên làm việc theo nhóm, cùng nghiên cứu những thách thức thực tế, phát triển ý tưởng và xây dựng giải pháp có tính ứng dụng. Kết quả không được xác định sẵn từ đầu mà hình thành trong quá trình hợp tác, thử nghiệm và hoàn thiện.
Cách học này cũng được thể hiện qua những hoạt động cụ thể trong chương trình đào tạo. Chia sẻ tại hội thảo “Finnish Education: Learning to Shape the Future”, ThS. Maria Rauhamäki, Giảng viên cao cấp Marketing ngành Kinh doanh Quốc tế và Logistics tại Metropolia UAS, nhấn mạnh: “Chúng tôi không muốn đào tạo những con người chỉ lặp đi lặp lại một việc, mà muốn họ có những ý tưởng sáng tạo riêng và cách nhìn thế giới khác biệt”.
Phương pháp “Learning by Doing” được áp dụng tại chương trình Metropolia UAS tại Phần Lan, thông qua các chuyến tham quan của sinh viên tại Sở Giao dịch Chứng khoán Helsinki, cảng biển, sân bay hoặc hệ thống kho vận. Đây là những trải nghiệm giúp người học quan sát trực tiếp cách một lĩnh vực vận hành và hiểu rõ hơn mối liên hệ giữa kiến thức chuyên ngành với công việc.
Tại Việt Nam, định hướng giáo dục ứng dụng của Metropolia UAS được triển khai thông qua Metropolia University Program – chương trình cử nhân Khoa học ứng dụng lớn nhất Phần Lan, hợp tác giữa Đại học Khoa học Ứng dụng Metropolia và Trường Đại học FPT. Phương pháp học qua dự án, hoạt động thực hành và sự kết nối với doanh nghiệp được đưa vào quá trình đào tạo, giúp sinh viên có cơ hội vận dụng kiến thức ngay trong thời gian học tập.
Với hai ngành Công nghệ thông tin thông minh (Smart IT) và Kinh doanh quốc tế & Logistics (International Business & Logistics), sinh viên được tiếp cận những nhiệm vụ gắn với đặc thù chuyên môn. Từ việc phát triển giải pháp công nghệ, phân tích dữ liệu đến nghiên cứu thị trường và hoạt động logistics, quá trình học tập hướng đến việc giúp người học hiểu cách kiến thức được sử dụng trong thực tế.
Thông qua “Learning by Doing”, Metropolia University Program hướng đến việc xây dựng môi trường học tập nơi sinh viên được chủ động tham gia, thử nghiệm ý tưởng và phát triển năng lực giải quyết vấn đề. Đây cũng là tinh thần cốt lõi của giáo dục ứng dụng Phần Lan: học không chỉ để tích lũy kiến thức, mà còn để biết cách vận dụng kiến thức và tạo ra giá trị trong công việc.
