Một tấm bằng đại học là nền tảng quan trọng, nhưng để sẵn sàng đi làm, sinh viên còn cần biết vận dụng kiến thức, giải quyết vấn đề và thích nghi với môi trường thực tế. Vì vậy, kết nối giữa nhà trường và doanh nghiệp ngày càng trở thành một yếu tố đáng quan tâm khi lựa chọn chương trình đại học.
Vì sao giáo dục đại học cần gắn kết với doanh nghiệp?
Thị trường lao động ngày càng chú trọng năng lực thực tế bên cạnh bằng cấp. Những thay đổi về công nghệ, mô hình kinh doanh và cách thức vận hành khiến yêu cầu tuyển dụng không ngừng dịch chuyển. Bên cạnh kiến thức chuyên môn, doanh nghiệp cần nhân sự biết phân tích vấn đề, phối hợp với đồng nghiệp, sử dụng công nghệ và thích nghi với những tình huống mới.
Xu hướng này được đề cập trong báo cáo A Skills-First Labour Market của OECD năm 2026. Theo đó, nhà tuyển dụng ngày càng quan tâm đến kỹ năng của ứng viên, trong khi các cơ sở giáo dục cần điều chỉnh chương trình đào tạo và phương pháp đánh giá để phản ánh tốt hơn năng lực người học. Điều này cho thấy, khi lựa chọn ngành học và trường đại học, học sinh không nên chỉ quan tâm đến những kiến thức sẽ được học, mà còn cần tìm hiểu cách chương trình giúp mình vận dụng kiến thức đó vào công việc sau này.
Sinh viên cần được thực hành để hiểu cách kiến thức được sử dụng trong công việc. Một người học Công nghệ thông tin có thể nắm vững nguyên lý lập trình nhưng chưa chắc đã biết phát triển một sản phẩm theo yêu cầu của khách hàng. Tương tự, sinh viên kinh doanh có thể hiểu các khái niệm về marketing, quản trị hay logistics nhưng vẫn cần trải nghiệm để biết cách phân tích thị trường, xử lý tình huống và đề xuất giải pháp phù hợp.
Sự khác biệt nằm ở những vấn đề phát sinh khi bắt tay vào thực hiện. Một ý tưởng có thể tốt về mặt lý thuyết nhưng chưa chắc phù hợp với ngân sách, thời gian hoặc nhu cầu của khách hàng. Khi tham gia dự án thực tế, sinh viên phải tìm hiểu yêu cầu, cân nhắc nguồn lực, phối hợp với các thành viên và điều chỉnh phương án nếu kết quả chưa như mong đợi. Những trải nghiệm này giúp các em hiểu sâu hơn kiến thức chuyên môn, đồng thời hình thành cách tư duy và giải quyết công việc.
Doanh nghiệp cần tham gia vào quá trình đào tạo, thay vì chỉ xuất hiện ở khâu tuyển dụng. Sự kết nối giữa hai bên có thể được triển khai qua nhiều hình thức như góp ý chương trình học, cử chuyên gia chia sẻ kiến thức, hướng dẫn dự án, cung cấp tình huống thực tế hoặc tiếp nhận sinh viên thực tập. Mỗi hoạt động đều tạo thêm cơ hội để người học tiếp xúc với môi trường nghề nghiệp trước khi chính thức tốt nghiệp.
Chẳng hạn, chuyên gia công nghệ có thể giúp sinh viên cập nhật xu hướng AI, IoT hoặc an ninh mạng; trong khi doanh nghiệp kinh doanh có thể đưa ra tình huống về hành vi khách hàng, chiến lược sản phẩm hay vận hành chuỗi cung ứng. Qua đó, sinh viên hiểu rõ hơn những kiến thức nào đang được sử dụng trong ngành, công việc đòi hỏi những kỹ năng gì và bản thân cần chuẩn bị ra sao.
Sự hợp tác cần mang lại lợi ích cho cả nhà trường, doanh nghiệp và sinh viên. Nhà trường có thêm thông tin để cập nhật nội dung đào tạo, giúp chương trình học gần hơn với nhu cầu thực tế. Doanh nghiệp có cơ hội chia sẻ những yêu cầu về nhân lực, tiếp cận ý tưởng mới và nhận diện những sinh viên có tiềm năng. Còn với người học, việc được tiếp xúc với chuyên gia và tham gia dự án giúp các em sớm hình dung môi trường làm việc, hiểu rõ điểm mạnh của bản thân và xác định những kỹ năng cần cải thiện.
Ủy ban châu Âu cũng nhấn mạnh vai trò của hợp tác đại học – doanh nghiệp trong việc trao đổi thông tin về nhu cầu kỹ năng, thúc đẩy đổi mới sáng tạo và xây dựng quan hệ hợp tác dài hạn. Vì vậy, kết nối doanh nghiệp không nên chỉ dừng lại ở một vài buổi tham quan hay giao lưu, mà cần trở thành một phần có định hướng trong quá trình đào tạo.
Metropolia University Program: Đưa bài toán doanh nghiệp vào lớp học
Tại Metropolia University Program, định hướng kết nối doanh nghiệp được triển khai thông qua mô hình đào tạo ứng dụng và học tập theo dự án (Project-based Learning).
Học qua dự án giúp sinh viên từng bước làm quen với cách giải quyết công việc thực tế. Dự án có thể bắt đầu từ một vấn đề do doanh nghiệp hoặc khách hàng đưa ra. Sinh viên cần tìm hiểu bối cảnh, xác định yêu cầu, nghiên cứu thông tin, đề xuất phương án và phát triển sản phẩm hoặc giải pháp thử nghiệm.
Giảng viên và chuyên gia doanh nghiệp cùng đồng hành trong quá trình học tập. Giảng viên hướng dẫn sinh viên về nền tảng kiến thức, phương pháp nghiên cứu và cách triển khai công việc. Trong khi đó, chuyên gia doanh nghiệp giúp người học tiếp cận vấn đề từ góc nhìn thực tế, chia sẻ kinh nghiệm nghề nghiệp và đánh giá tính khả thi của giải pháp.
Sinh viên được tiếp cận công nghệ và bài toán chuyên ngành thông qua các đối tác. Với ngành Công nghệ thông tin thông minh, những lĩnh vực như trí tuệ nhân tạo (AI), Internet vạn vật (IoT), an ninh mạng và điện toán đám mây có tính ứng dụng cao trong nhiều ngành nghề.
Một ví dụ là Qualcomm x Arduino Innovation Lab, không gian thực hành hỗ trợ sinh viên tiếp cận các công nghệ liên quan đến AI, IoT, hệ thống nhúng và robot. Tại đây, người học có cơ hội thử nghiệm ý tưởng, phát triển prototype (sản phẩm mẫu) và kiểm tra khả năng hoạt động của giải pháp. Thay vì chỉ tìm hiểu nguyên lý qua tài liệu, sinh viên có thể trực tiếp quan sát, thực hành và điều chỉnh sản phẩm trong quá trình thử nghiệm.
Ở lĩnh vực kinh doanh, sự hợp tác với doanh nghiệp mở ra cơ hội tiếp cận những tình huống liên quan đến sản phẩm, khách hàng và thị trường. Trong định hướng hợp tác giữa Viện Đại học Quốc tế FPT và Huawei Technologies Vietnam, doanh nghiệp tham gia thông qua workshop, bài giảng chuyên đề và các tình huống kinh doanh thực tế.
Portfolio – minh chứng năng lực bên cạnh tấm bằng đại học
Một trong những kết quả quan trọng của quá trình học qua dự án là Portfolio (hồ sơ năng lực cá nhân). Thay vì chỉ liệt kê các môn học đã hoàn thành, Portfolio cho phép người học trình bày cụ thể mình đã làm gì, giải quyết vấn đề như thế nào và tạo ra kết quả gì.
Tại hội thảo Finnish Education: Learning to Shape the Future, TS. Peter Pham TS. Peter Pham nhấn mạnh định hướng này bằng một cụm từ ngắn gọn: “Portfolio, not just transcript” – hồ sơ năng lực, chứ không chỉ là bảng điểm.
Chia sẻ cụ thể hơn, TS. Peter Pham cho biết: “We believe that every semester, every student can get at least eight or nine projects for their CV, for their resume. So, every semester, they got to finish at least one grand project.”
Theo định hướng ông đề cập, sinh viên có thể tích lũy ít nhất 8 – 9 dự án mỗi học kỳ để bổ sung vào CV và hồ sơ năng lực, trong đó có ít nhất một dự án quy mô lớn. Những trải nghiệm này không chỉ giúp người học củng cố kiến thức mà còn tạo ra những sản phẩm cụ thể để chứng minh năng lực của bản thân
Thông qua việc đưa doanh nghiệp và các bài toán thực tiễn vào quá trình đào tạo, Metropolia University Program hướng đến việc giúp sinh viên không chỉ học để biết, mà còn học để làm và từng bước khẳng định năng lực qua những trải nghiệm thực tế. Như thông điệp TS. Peter Pham chia sẻ: “When industry step into classroom, students, they step confidently into their future” – khi doanh nghiệp bước vào lớp học, sinh viên có thêm nền tảng để tự tin bước vào tương lai. Đó cũng là ý nghĩa cốt lõi của việc đưa thực tiễn nghề nghiệp đến gần hơn với giảng đường đại học.
