Khác với không khí Giáng sinh trầm lắng và hướng nội, đêm Giao thừa (Uudenvuodenaatto) tại Phần Lan mở ra một lát cắt văn hóa hoàn toàn khác: sôi động hơn, cởi mở hơn, nhưng vẫn giữ trọn chiều sâu truyền thống. Trong khoảnh khắc chuyển giao năm cũ – năm mới, người Phần Lan không chỉ ăn mừng, mà còn dành thời gian để suy ngẫm, thanh lọc và hướng về tương lai theo cách rất riêng của vùng Bắc Âu.
Ẩn sau pháo hoa rực sáng và những bữa tiệc giản dị là hệ giá trị văn hóa bền bỉ: tôn trọng tự nhiên, đề cao đời sống tinh thần và niềm tin vào khả năng tự vượt qua thử thách của mỗi cá nhân – điều đã làm nên bản sắc Phần Lan suốt nhiều thế kỷ.
Nghi lễ đổ thiếc dự báo năm mới
Nếu người Việt quen với phong tục đi lễ chùa hay xin quẻ đầu năm để cầu an, thì tại Phần Lan, đêm 31/12 không thể thiếu nghi lễ Uudenvuodentina – tục đổ thiếc năm mới. Đây là một truyền thống lâu đời, được duy trì trong phạm vi gia đình và bạn bè thân thiết, mang tính biểu tượng hơn là niềm tin tuyệt đối vào tiên đoán.
Theo nghi thức, mỗi người sẽ nhận một miếng kim loại nhỏ, thường có hình móng ngựa – biểu trưng cho may mắn trong văn hóa châu Âu. Miếng kim loại này được nung chảy trên muôi kim loại, sau đó đổ nhanh vào xô nước lạnh. Sự thay đổi nhiệt độ đột ngột khiến kim loại đông cứng tức thì, tạo ra những hình khối ngẫu nhiên, không thể đoán trước.
Dưới ánh nến hoặc ánh đèn vàng ấm áp, các thành viên trong gia đình sẽ quan sát bóng của khối kim loại phản chiếu lên tường để “đọc” tương lai. Con tàu thường được liên tưởng đến những chuyến đi hoặc sự dịch chuyển trong cuộc sống; trái tim hay chiếc nhẫn gợi nhắc đến tình yêu và các mối quan hệ; bề mặt gồ ghề tượng trưng cho sự sung túc, còn khối thiếc phẳng được xem là dấu hiệu của một năm ổn định, ít biến động.
Dù mang tính giải trí, nghi lễ này phản ánh một nhu cầu rất con người: đối diện với sự bất định của tương lai bằng tinh thần lạc quan và gắn kết cộng đồng. Đáng chú ý, từ năm 2018, vì lý do an toàn và bảo vệ môi trường, người Phần Lan đã dần thay thế thiếc chứa chì bằng hợp chất không độc hại, thậm chí là đường đun chảy – minh chứng cho cách xã hội Phần Lan thích nghi truyền thống với chuẩn mực hiện đại.
Tiệc Giao thừa: Sự đơn giản mang ý nghĩa gắn kết
Trái ngược với bàn tiệc Giáng sinh cầu kỳ, giàu nghi thức, bữa tối đêm Giao thừa tại Phần Lan lại đề cao sự đơn giản và tiện lợi. Với người Phần Lan, đây là thời điểm dành cho niềm vui, cho trò chuyện và cho những khoảnh khắc bên nhau, thay vì dành quá nhiều công sức cho việc chuẩn bị món ăn.
Hai món gần như “quốc dân” trong đêm Giao thừa là salad khoai tây và xúc xích nướng (Nakki) – dễ làm, dễ ăn và phù hợp với không khí tiệc tùng. Bên cạnh đó, các món cá trích, salad cá lạnh mang đậm hương vị Bắc Âu cũng xuất hiện phổ biến trên bàn ăn. Khi khoảnh khắc giao thừa đến gần, sâm panh hoặc rượu vang sủi được nâng lên như một lời chúc cho năm mới an lành.
Sự tối giản trong ẩm thực không phải vì thiếu thốn, mà phản ánh một triết lý sống quen thuộc của người Phần Lan: giá trị của bữa tiệc không nằm ở sự phô trương, mà ở cảm giác gắn kết và hiện diện trọn vẹn bên nhau.
Sauna và pháo hoa: Thanh lọc – giải phóng – bắt đầu lại
Sauna từ lâu đã được xem là “linh hồn” trong đời sống văn hóa Phần Lan, gắn bó mật thiết với sinh hoạt thường ngày lẫn các nghi lễ quan trọng. Tắm sauna vào ngày cuối năm mang ý nghĩa đặc biệt: thanh lọc cơ thể, giải tỏa căng thẳng tinh thần và khép lại một chu kỳ cũ.
Tại nhiều vùng nông thôn, nghi thức sauna đêm Giao thừa còn đi kèm với việc nhảy xuống hồ băng lạnh giá ngay sau khi rời phòng xông hơi. Đây không chỉ là thử thách thể chất, mà còn là cách người Phần Lan thể hiện tinh thần “Sisu” – sự bền bỉ, can đảm và khả năng vượt qua nghịch cảnh, vốn được xem là nền tảng tinh thần của quốc gia Bắc Âu này.
Khi màn đêm buông xuống, bầu trời Phần Lan bừng sáng với pháo hoa. Đêm Giao thừa là dịp hiếm hoi trong năm người dân được phép tự bắn pháo hoa trong khung giờ quy định, thường từ tối 31/12 đến rạng sáng hôm sau. Tại các thành phố lớn như Helsinki, các màn trình diễn pháo hoa công cộng kết hợp với hòa nhạc ngoài trời tạo nên không khí lễ hội sôi động, tương phản thú vị với mùa đông băng giá.
Trải nghiệm khác biệt của sinh viên Việt đón năm mới tại Phần Lan
Theo chia sẻ về những trải nghiệm thực tế từ cộng đồng sinh viên Việt, đón năm mới tại xứ sở nghìn hồ là một hành trình hội nhập văn hóa đầy tinh tế, nơi quy mô lễ hội nhường chỗ cho chiều sâu của những kết nối con người.
Trong các cộng đồng học tập mang tính quốc tế, đêm Giao thừa thường được tổ chức bằng những buổi gặp gỡ nhỏ, nơi sinh viên đến từ nhiều quốc gia cùng chuẩn bị tiệc “potluck” – mỗi người mang theo một món ăn đặc trưng của quê hương mình.
Trong không gian ấy, những món ăn quen thuộc của Việt Nam xuất hiện bên cạnh ẩm thực Phần Lan và nhiều nền văn hoá khác, tạo nên một bức tranh giao thoa giản dị nhưng ấm áp. Đây không chỉ là một bữa tiệc, mà là cách người trẻ học cách chia sẻ bản sắc và tôn trọng sự khác biệt một cách tự nhiên.
Bên cạnh đó, các hoạt động mang tính truyền thống như đổ thiếc dự đoán năm mới hay trải nghiệm sauna được tiếp cận không như nghi lễ bắt buộc, mà như cơ hội để sinh viên hiểu sâu hơn về đời sống tinh thần của xã hội Phần Lan. Thông qua những trải nghiệm chung, các giá trị cốt lõi như cân bằng, tiết chế và khả năng thích nghi dần được hình thành, không qua lý thuyết, mà qua tương tác đời thường.
Với nhiều sinh viên Việt Nam, những trải nghiệm đón năm mới ấy là cách tiếp cận trực quan để hiểu về văn hoá và tư duy giáo dục Phần Lan – nơi đề cao con người, sự cân bằng và khả năng thích nghi trong môi trường đa văn hoá. Điều quan trọng không nằm ở việc học ở đâu, mà ở việc người học tiếp nhận được gì từ một hệ giá trị giáo dục coi trải nghiệm sống là một phần của quá trình trưởng thành. Đó cũng là tinh thần cốt lõi mà giáo dục ứng dụng Phần Lan hướng tới, và có thể được triển khai trong nhiều không gian học tập khác nhau.
