Trong bối cảnh AI đang phát triển mạnh mẽ, không ít bạn trẻ băn khoăn liệu bản thân có đủ năng lực để theo đuổi lĩnh vực này nếu chưa có nền tảng từ trước. Nhiều học sinh yêu thích công nghệ nhưng lại chần chừ khi chọn ngành vì một nỗi lo quen thuộc: “Mình không giỏi Toán” hoặc “Mình chưa từng học lập trình”.
Thực tế, điều các trường đại học và doanh nghiệp công nghệ tìm kiếm ngày nay không đơn thuần là những cá nhân giỏi giải bài tập Toán hay biết viết code từ sớm. Quan trọng hơn là khả năng tự học, tư duy giải quyết vấn đề và tinh thần sẵn sàng đón nhận kiến thức mới.
Không ai sinh ra đã biết lập trình hay chế tạo robot
Minh, một sinh viên ngành CNTT thông minh, vừa hoàn thành dự án chế tạo robot AI khiến nhiều người bất ngờ dù trước đó không hề có nền tảng về robotics hay kỹ thuật chuyên sâu.
“Bản thân em bắt đầu không có một chút kiến thức về robotics nào cả. Nhưng được các thầy cô giúp đỡ, em quyết định thực hiện dự án này để tạo tiền đề cho việc học IoT, cơ điện tử và robot sau này”, Minh chia sẻ.
Từ “con số 0”, Minh đã tự mày mò về mạch điện tử, lập trình điều khiển và giao tiếp dữ liệu. Bạn tích hợp mô hình AI qua API kết nối Wi-Fi, đồng thời sử dụng giao thức MQTT để robot có thể gửi, nhận và xử lý dữ liệu từ xa theo thời gian thực.
Ngoài ra, nhiều nhóm sinh viên CNTT thông minh năm nhất khác tại Finland Metropolia Vietnam cũng tự tay tạo nên các sản phẩm IoT hoàn chỉnh ngay trong năm đầu đại học. Dù xuất phát điểm chưa từng có kinh nghiệm, các bạn đã tự lắp ráp bo mạch, làm việc với cảm biến để phát triển thành công hệ thống biên dịch mã Morse sang văn bản, hay máy đo nhịp tim thông minh đồng bộ dữ liệu sức khỏe trên giao diện số.
Hành trình của sinh viên năm nhất tại Finland Metropolia Vietnam là minh chứng rõ nét rằng công nghệ không dành riêng cho những ai đã biết sẵn mọi thứ . Quan trọng hơn là sự tò mò, tinh thần tự học và quyết tâm biến những điều chưa biết thành sản phẩm thực tế.
Công nghệ hiện đại không chỉ là lập trình
Một hiểu lầm phổ biến khác của các bậc phụ huynh và học sinh là cho rằng học công nghệ đồng nghĩa với lập trình, “gõ code”.
Thực tế, các sản phẩm thời đại số là sự giao thoa của nhiều lĩnh vực khác nhau. Đằng sau một ứng dụng AI, một hệ thống nhà thông minh hay một robot tự động là sự phối hợp chặt chẽ giữa phần mềm, phần cứng, dữ liệu và hạ tầng mạng.
Phân tích về dự án của sinh viên ở Finland Metropolia Vietnam, TS. Peter Phạm cho biết các mô hình robot này có thể xem như một “hệ sinh thái công nghệ thu nhỏ”:
“Robot như là một nền tảng, trong đó bao gồm IoT, thiết bị nhúng, điện toán đám mây và AI. Những công nghệ bây giờ phải đi liền với nhau và không thể tách rời.”
Điều này phản ánh chính xác xu hướng toàn cầu. Doanh nghiệp hiện nay không chỉ tìm kiếm những lập trình viên thuần túy mà còn cần những nhân sự có khả năng kết nối nhiều lĩnh vực công nghệ để giải quyết các bài toán thực tế.
Vì vậy, thay vì lo lắng về xuất phát điểm, học sinh nên nhìn nhận ngành học này như một hành trình khám phá, nơi kiến thức được tích lũy từng bước qua trải nghiệm thực tế.
Đam mê sáng tạo và tinh thần tự học – điều kiện quan trọng khi bước vào đại học
Nỗi lo “chưa biết lập trình” thực chất cũng giống như việc lo lắng vì chưa biết ngoại ngữ trước khi bắt đầu học một ngôn ngữ mới. Đại học không phải là nơi tuyển chọn những chuyên gia đã thành thạo từ trước, mà là không gian mở để người học xây dựng năng lực chuyên môn.
Tại Finland Metropolia Vietnam, tư duy giáo dục tiên tiến từ Phần Lan được định hình rõ nét thông qua phương pháp Học qua dự án (Project-Based Learning) – nơi lý thuyết nhường chỗ cho những trải nghiệm thực chiến tư duy phản biện, thử sai và làm chủ công nghệ của người học.
Sinh viên ngành CNTT thông minh tại đây được tham gia ngay vào các dự án giải quyết bài toán thực tế của doanh nghiệp toàn cầu về AI, IoT, điện toán đám mây hay an ninh mạng. Đặc trưng của mô hình Đại học Khoa học Ứng dụng Phần Lan là xóa nhòa ranh giới giữa việc học và việc làm, nơi sinh viên được quyền thử sai, tự tay làm chủ công nghệ và tích lũy năng lực hành nghề trong môi trường quốc tế ngay từ năm đầu tiên.
Chính vì vậy, trong tư duy của người Phần Lan, xuất phát điểm chưa bao giờ là thước đo quyết định tương lai. Thay vì nhìn vào những gì học sinh đã biết, hệ thống giáo dục này tìm kiếm tinh thần Sisu – sự kiên trì, lòng dũng cảm đối mặt với thách thức và tư duy sẵn sàng thử nghiệm.
Trong kỷ nguyên số, công nghệ thay đổi từng ngày và những kiến thức cũ kỹ sẽ nhanh chóng bị đào thải. Những nhân sự tiến xa nhất trong ngành này không phải là người biết nhiều nhất khi bắt đầu, mà là những người có tinh thần tự học suốt đời (lifelong learners) – năng lực để linh hoạt thích ứng với mọi làn sóng công nghệ mới, tự tin khẳng định bản lĩnh và vị trí cá nhân trên thị trường lao động toàn cầu.
