Trong nhiều năm, Phần Lan thường được nhắc đến như một trong những quốc gia có hệ thống giáo dục đáng tham khảo. Sức hút không chỉ đến từ thành tích trong các đánh giá quốc tế, mà còn nằm ở cách quốc gia Bắc Âu nhìn nhận mục tiêu của việc học. Thay vì chỉ tập trung vào điểm số và khả năng ghi nhớ, giáo dục Phần Lan chú trọng xây dựng môi trường để người học phát triển tư duy độc lập, khả năng hợp tác và tinh thần học tập suốt đời.
Điều đáng chú ý là những giá trị này không dừng lại ở các nguyên tắc trên giấy. Chúng được thể hiện trong cách tổ chức lớp học, vai trò của giáo viên, hoạt động thực hành và mối liên hệ giữa nhà trường với đời sống. Đây cũng là cơ sở để giáo dục Phần Lan tạo ra sức hút đối với người học và phụ huynh ở nhiều quốc gia.

Vì sao giáo dục Phần Lan được quan tâm? Từ triết lý đến trải nghiệm học tập
Giáo dục Phần Lan được xây dựng trên quan điểm mọi người đều có quyền tiếp cận cơ hội học tập chất lượng, bất kể hoàn cảnh kinh tế, nơi sinh sống hay nền tảng xã hội. Bình đẳng trong giáo dục vì thế không chỉ là mục tiêu chính sách mà còn chi phối cách tổ chức hoạt động dạy và học.
Thay vì chỉ tập trung vào nhóm người học có thành tích tốt, hệ thống chú trọng tạo điều kiện để mỗi cá nhân phát triển theo năng lực và nhu cầu riêng. Ở bậc phổ thông, điều này được thể hiện qua giáo dục công lập, các chính sách hỗ trợ học tập và những dịch vụ giúp giảm bớt rào cản trong tiếp cận giáo dục. Người học gặp khó khăn có thể nhận được sự hỗ trợ phù hợp, thay vì bị bỏ lại phía sau bởi sự khác biệt về điều kiện sống.
Một điểm đáng chú ý khác là niềm tin dành cho đội ngũ giáo viên. Tại Phần Lan, giáo viên được nhìn nhận như những chuyên gia về dạy và học, có nền tảng chuyên môn và nghiệp vụ sư phạm. Họ được trao quyền chủ động đáng kể trong việc lựa chọn phương pháp, học liệu và cách tổ chức lớp học, dựa trên mục tiêu giáo dục và đặc điểm của người học. Sự tự chủ này đi cùng trách nhiệm chuyên môn, yêu cầu phát triển năng lực và phối hợp với đồng nghiệp.
Cách tiếp cận trên tạo điều kiện để hoạt động giảng dạy linh hoạt hơn, thay vì phụ thuộc hoàn toàn vào một quy trình cứng nhắc. Giáo viên không chỉ truyền đạt kiến thức mà còn đóng vai trò định hướng, khuyến khích học sinh đặt câu hỏi, tìm kiếm thông tin và tự chịu trách nhiệm với quá trình học tập.
Bên cạnh bình đẳng và sự tự chủ, giáo dục Phần Lan còn coi trọng sức khỏe thể chất, tinh thần và khả năng hòa nhập xã hội của người học. Một môi trường học tập hiệu quả không chỉ được đánh giá qua điểm số hay lượng kiến thức tiếp nhận, mà còn cần bảo đảm cảm giác an toàn, sự tôn trọng và cơ hội tham gia vào các hoạt động chung. Đây là nền tảng để người học duy trì động lực, phát triển sự tự tin và hình thành khả năng học tập lâu dài.
Những triết lý này được chuyển hóa thành trải nghiệm cụ thể trong lớp học. Thay vì chỉ tiếp nhận thông tin từ giáo viên, học sinh được khuyến khích thảo luận, đặt câu hỏi, tìm kiếm tài liệu và tham gia giải quyết vấn đề. Giáo viên đóng vai trò hướng dẫn, cung cấp kiến thức nền tảng và hỗ trợ người học trong quá trình khám phá.
Đặc biệt, việc kết nối kiến thức với tình huống thực tế là một điểm đáng chú ý trong phương pháp giáo dục Phần Lan. Tùy cấp học và chương trình đào tạo, người học có thể tham gia dự án, nghiên cứu tình huống, hoạt động nhóm hoặc những nhiệm vụ liên môn. Chẳng hạn, khi tìm hiểu về môi trường, học sinh có thể quan sát hiện tượng xung quanh, thu thập dữ liệu và thảo luận giải pháp. Ở bậc đại học, một vấn đề về kinh doanh hoặc công nghệ có thể trở thành đề bài để sinh viên vận dụng kiến thức chuyên môn, phân tích tình huống và xây dựng phương án giải quyết.
Cách tiếp cận này có mối liên hệ với phương pháp Learning by Doing – học thông qua thực hành. Người học không chỉ ghi nhớ lý thuyết mà còn có cơ hội thử nghiệm, nhận phản hồi, điều chỉnh và hoàn thiện giải pháp. Quá trình đó giúp kiến thức được đặt trong bối cảnh sử dụng cụ thể, đồng thời phát triển tư duy phản biện và khả năng giải quyết vấn đề.

Hoạt động hợp tác cũng giữ vai trò quan trọng. Khi làm việc nhóm, người học cần trao đổi quan điểm, phân chia nhiệm vụ và cùng chịu trách nhiệm về kết quả. Một dự án có thể đòi hỏi sự kết hợp giữa nghiên cứu, điều phối, phát triển ý tưởng và trình bày sản phẩm. Qua đó, những kỹ năng như giao tiếp, thuyết trình, quản lý thời gian và phối hợp được hình thành song song với kiến thức chuyên môn.
Việc đánh giá cũng hướng đến hỗ trợ sự tiến bộ, thay vì chỉ xếp loại kết quả. Phản hồi từ giáo viên và khả năng tự đánh giá giúp người học nhận diện điểm mạnh, hạn chế và hướng cải thiện. Đặc biệt trong các hoạt động theo dự án, một sản phẩm chưa hoàn thiện vẫn có thể trở thành cơ hội học tập nếu người học hiểu được nguyên nhân và biết cách điều chỉnh.
Tuy nhiên, giáo dục Phần Lan không phải mô hình hoàn hảo hay có thể áp dụng nguyên trạng ở mọi quốc gia. Kết quả PISA 2022 cho thấy thành tích trung bình của học sinh Phần Lan ở các lĩnh vực toán học, đọc hiểu và khoa học đều giảm so với năm 2018. Điều này cho thấy ngay cả một hệ thống có nhiều điểm đáng tham khảo vẫn cần liên tục đánh giá và đổi mới. Giá trị cốt lõi nằm ở cách giáo dục thích ứng với nhu cầu của người học và những thay đổi của xã hội.
Metropolia University Program: Tiếp cận giáo dục ứng dụng Phần Lan tại Việt Nam
Những giá trị như tính chủ động, học qua trải nghiệm và kết nối kiến thức với thực tế tiếp tục được thể hiện ở bậc giáo dục đại học, đặc biệt trong mô hình đại học khoa học ứng dụng (University of Applied Sciences – UAS). Đây là loại hình giáo dục đại học có định hướng đào tạo gắn với đời sống nghề nghiệp, đồng thời kết hợp giảng dạy với nghiên cứu ứng dụng, phát triển và đổi mới sáng tạo.
Khác với đại học nghiên cứu thường tập trung nhiều hơn vào phát triển tri thức học thuật, UAS chú trọng chuẩn bị năng lực để người học vận dụng kiến thức trong môi trường làm việc. Điều này không có nghĩa chương trình đào tạo chỉ tập trung vào thực hành hay xem nhẹ lý thuyết. Thay vào đó, kiến thức nền tảng được kết nối với những vấn đề thực tế, giúp sinh viên hiểu cách sử dụng chuyên môn để tạo ra kết quả cụ thể.
Một trong những đại diện của mô hình này là Metropolia University of Applied Sciences – trường đại học khoa học ứng dụng lớn nhất Phần Lan. Trường phát triển hoạt động đào tạo trên nhiều lĩnh vực như công nghệ, kinh doanh, văn hóa, y tế và dịch vụ xã hội. Bên cạnh giảng dạy, Metropolia còn chú trọng nghiên cứu ứng dụng và hợp tác với doanh nghiệp nhằm kết nối tri thức với nhu cầu phát triển của xã hội.

Tại Việt Nam, định hướng giáo dục của trường được triển khai thông qua Metropolia University Program – chương trình cử nhân quốc tế liên kết giữa Trường Đại học FPT với Metropolia University of Applied Sciences. Chương trình tạo cơ hội để học sinh Việt Nam tiếp cận phương pháp đào tạo ứng dụng Phần Lan ngay tại Việt Nam, trong môi trường học tập sử dụng tiếng Anh.
Điểm đáng chú ý trong cách tiếp cận của chương trình là việc khuyến khích sinh viên vận dụng kiến thức vào các nhiệm vụ và dự án học tập. Thay vì chỉ tiếp nhận lý thuyết, người học có cơ hội phân tích tình huống, trao đổi trong nhóm, đề xuất phương án và trình bày kết quả. Quá trình này giúp sinh viên hiểu rõ hơn mối liên hệ giữa kiến thức chuyên môn với yêu cầu công việc, đồng thời rèn luyện khả năng giao tiếp, tư duy phản biện và giải quyết vấn đề.

Định hướng đó được triển khai trong hai ngành đào tạo của chương trình: Công nghệ thông tin thông minh (Smart IT) và Kinh doanh quốc tế & Logistics. Đây là hai lĩnh vực gắn với những chuyển động quan trọng của nền kinh tế số và hoạt động kinh doanh toàn cầu.
Với ngành Công nghệ thông tin thông minh, sinh viên tiếp cận các lĩnh vực như trí tuệ nhân tạo, Internet vạn vật, dữ liệu lớn, an ninh mạng và mạng máy tính. Kiến thức chuyên môn được định hướng theo khả năng phát triển, vận hành và ứng dụng các giải pháp công nghệ trong thực tế. Trong khi đó, ngành Kinh doanh quốc tế & Logistics tập trung vào hoạt động kinh doanh trong môi trường toàn cầu, thương mại và quản trị chuỗi cung ứng. Người học có cơ hội tiếp cận những vấn đề liên quan đến vận hành, dòng hàng hóa, thông tin và hoạt động kinh doanh.
Bên cạnh nội dung chuyên môn, môi trường học tập bằng tiếng Anh tạo điều kiện để sinh viên phát triển khả năng sử dụng ngoại ngữ trong học thuật và công việc. Việc tiếp cận chương trình đào tạo quốc tế ngay tại Việt Nam cũng giúp người học làm quen với phương pháp học tập chủ động, trao đổi trong môi trường đa văn hóa và xây dựng tư duy toàn cầu.
Theo thông tin tuyển sinh hiện hành, chương trình có thời gian đào tạo ba năm tại Việt Nam. Sinh viên hoàn thành chương trình và đáp ứng các yêu cầu tốt nghiệp được cấp bằng cử nhân của Metropolia University of Applied Sciences. Với những người học mong muốn trải nghiệm môi trường học tập tại Phần Lan, chương trình có lộ trình chuyển tiếp theo các điều kiện tương ứng, không phải hình thức chuyển tiếp tự động.


Từ triết lý giáo dục đến cách tổ chức hoạt động học tập, điểm chung của mô hình Phần Lan là đặt người học vào vị trí chủ động trong quá trình phát triển năng lực. Kiến thức không chỉ được tiếp nhận mà cần được vận dụng, kiểm chứng và tiếp tục hoàn thiện qua trải nghiệm. Đây cũng là định hướng được thể hiện trong mô hình giáo dục ứng dụng tại Metropolia University Program.
Với những học sinh mong muốn phát triển chuyên môn, rèn luyện khả năng giải quyết vấn đề và chuẩn bị cho môi trường nghề nghiệp quốc tế, việc tìm hiểu phương pháp học tập và định hướng đào tạo của chương trình là một bước quan trọng để lựa chọn lộ trình phù hợp.




