Khi doanh nghiệp ngày càng tìm kiếm những ứng viên biết giải quyết vấn đề, chủ động học hỏi, làm việc qua dự án thực tế và hợp tác hiệu quả, giáo dục đại học cũng đang chuyển dịch từ việc truyền đạt kiến thức sang phát triển năng lực. Đây là xu hướng đang được nhiều mô hình giáo dục tiên tiến theo đuổi nhằm chuẩn bị cho sinh viên những yêu cầu của thế giới việc làm trong tương lai.
Khi doanh nghiệp tuyển năng lực thay vì tuyển bảng điểm
Trong nhiều năm, điểm số thường được xem là thước đo quan trọng của thành tích học tập. Không ít học sinh bước vào đại học với mục tiêu đạt GPA cao, hoàn thành tốt các kỳ thi và tốt nghiệp với một bảng điểm đẹp.
Tuy nhiên, thị trường lao động đang thay đổi nhanh hơn bao giờ hết. Sự phát triển của công nghệ, trí tuệ nhân tạo và quá trình chuyển đổi số khiến nhiều công việc liên tục biến đổi. Trong bối cảnh đó, kiến thức chuyên môn vẫn là điều kiện cần, nhưng không còn là yếu tố duy nhất quyết định thành công nghề nghiệp.
Điều mà doanh nghiệp ngày càng quan tâm là khả năng thích nghi, giải quyết vấn đề, làm việc cùng người khác và học hỏi những điều mới. Nói cách khác, họ tìm kiếm năng lực thực tiễn nhiều hơn là những con số trên bảng điểm.
Đó cũng là lý do nhiều mô hình giáo dục tiên tiến trên thế giới đang dịch chuyển từ cách tiếp cận “học để thi” sang “học để làm”. Thay vì chỉ tập trung truyền đạt kiến thức, nhà trường hướng tới việc giúp sinh viên hình thành những năng lực có thể đồng hành cùng họ trong suốt sự nghiệp.
Theo định hướng đó, Finland Metropolia Vietnam – chương trình hợp tác giữa Trường Đại học FPT và Đại học Khoa học Ứng dụng Metropolia (Phần Lan) – tập trung phát triển năng lực nghề nghiệp thông qua phương pháp đào tạo ứng dụng, lấy trải nghiệm thực tiễn làm trung tâm của quá trình học tập.
Tư duy giải quyết vấn đề: Năng lực tạo nên giá trị trong mọi công việc
Trong môi trường làm việc hiện đại, rất hiếm khi người lao động đối mặt với những bài toán có sẵn đáp án.
Một kỹ sư công nghệ phải tìm cách xử lý lỗi phát sinh từ khách hàng. Một chuyên viên kinh doanh cần đưa ra giải pháp cho nhu cầu riêng của từng đối tác. Một nhà quản lý phải cân bằng giữa mục tiêu kinh doanh và nguồn lực thực tế của doanh nghiệp.
Điểm chung của tất cả những tình huống đó là khả năng giải quyết vấn đề.
Đây được xem là một trong những năng lực quan trọng nhất mà nhà tuyển dụng tìm kiếm ở ứng viên mới tốt nghiệp. Người có tư duy giải quyết vấn đề không chỉ nhận diện được khó khăn mà còn biết phân tích nguyên nhân, đánh giá các lựa chọn và đưa ra quyết định phù hợp.
Tuy nhiên, năng lực này không thể hình thành thông qua việc ghi nhớ lý thuyết đơn thuần. Nó cần được rèn luyện trong những môi trường học tập nơi sinh viên được đặt vào các tình huống thực tế và phải tự tìm lời giải.
Đó cũng là tinh thần của mô hình Đại học Khoa học Ứng dụng Phần Lan, nơi người học được khuyến khích đặt câu hỏi, phản biện và tiếp cận vấn đề từ nhiều góc nhìn khác nhau. Thay vì chỉ tiếp nhận kiến thức một chiều, sinh viên tham gia vào quá trình khám phá và giải quyết các bài toán gắn với thực tiễn nghề nghiệp, dần hình thành tư duy phân tích, khả năng thích ứng và sự tự tin khi giải quyết những vấn đề chưa từng gặp trước đó.
Thông qua cách tiếp cận này, người học có cơ hội rèn luyện tư duy phân tích và khả năng đưa ra quyết định trong những tình huống không có sẵn đáp án.
Khả năng tự học: Hành trang cho một sự nghiệp kéo dài hàng chục năm
Nếu trước đây kiến thức chuyên môn có thể sử dụng trong nhiều năm, thì ngày nay vòng đời của tri thức đang ngày càng rút ngắn.
Một công nghệ mới có thể xuất hiện chỉ sau vài tháng. Những kỹ năng được săn đón hôm nay có thể thay đổi trong vài năm tới. Điều này khiến khả năng tự học trở thành một trong những lợi thế cạnh tranh quan trọng nhất của người lao động.
Trên thực tế, các doanh nghiệp không kỳ vọng nhân viên biết mọi thứ ngay từ ngày đầu tiên. Điều họ tìm kiếm là những người có thể nhanh chóng học hỏi, thích nghi và phát triển trong môi trường liên tục thay đổi.
Người có khả năng tự học biết cách tìm kiếm thông tin, đánh giá nguồn dữ liệu, tiếp nhận kiến thức mới và biến kiến thức đó thành năng lực của bản thân. Đây cũng là nền tảng của tư duy học tập suốt đời – một khái niệm được nhắc đến ngày càng nhiều trong giáo dục và phát triển nguồn nhân lực.
Trong triết lý giáo dục Phần Lan, người học được đặt ở vị trí trung tâm của quá trình đào tạo. Giảng viên không chỉ đóng vai trò truyền đạt kiến thức mà còn là người hướng dẫn, tạo điều kiện để sinh viên tự nghiên cứu, tự khám phá và chịu trách nhiệm với hành trình học tập của mình.
Cách tiếp cận này giúp người học hình thành thói quen chủ động tìm kiếm tri thức, thay vì phụ thuộc hoàn toàn vào những gì có sẵn trong giáo trình.
Thông qua quá trình đó, người học không chỉ tích lũy kiến thức chuyên môn mà còn xây dựng được năng lực học tập độc lập – yếu tố có thể theo họ trong suốt nhiều thập kỷ làm việc sau này.
Làm việc qua dự án thực tế: Biến kiến thức thành năng lực nghề nghiệp
Một trong những câu hỏi mà nhiều nhà tuyển dụng đặt ra khi phỏng vấn sinh viên mới tốt nghiệp là: “Bạn đã từng làm gì ngoài việc học trên lớp?”
Câu hỏi này phản ánh một thực tế rằng doanh nghiệp ngày càng quan tâm đến trải nghiệm thực tiễn và khả năng ứng dụng kiến thức vào công việc.
Không ít sinh viên sở hữu bảng điểm ấn tượng nhưng gặp khó khăn khi bắt tay vào giải quyết một nhiệm vụ cụ thể. Ngược lại, những người từng tham gia nhiều dự án thực tế thường có khả năng thích nghi nhanh hơn với môi trường làm việc.
Đó là lý do phương pháp Project-Based Learning (học tập thông qua dự án) được nhiều trường đại học tiên tiến trên thế giới áp dụng.
Tại Finland Metropolia Vietnam, sinh viên có cơ hội tham gia từ 8 đến 9 dự án thực tế xuyên suốt chương trình học. Thay vì chờ đến giai đoạn thực tập hoặc năm cuối mới tiếp cận môi trường nghề nghiệp, người học được từng bước rèn luyện năng lực thông qua các dự án gắn với bối cảnh thực tế ngay trong quá trình đào tạo.
Các dự án được thiết kế nhằm giúp người học vận dụng kiến thức chuyên môn để giải quyết những vấn đề gần với môi trường nghề nghiệp thực tế.
Mỗi dự án không đơn thuần là một bài tập lớn. Đó là quá trình sinh viên cùng đồng đội nghiên cứu vấn đề, xây dựng giải pháp, triển khai sản phẩm và trình bày kết quả. Trong quá trình đó, người học đồng thời rèn luyện tư duy phản biện, khả năng quản lý thời gian, kỹ năng giao tiếp và năng lực làm việc nhóm.
Quan trọng hơn, sau mỗi dự án hoàn thành, sinh viên có thêm một minh chứng cụ thể cho năng lực của mình.
Khi tốt nghiệp, thay vì chỉ sở hữu một bảng điểm, người học còn có thể xây dựng portfolio gồm những dự án đã thực hiện trong suốt quá trình học tập. Đây là lợi thế giúp sinh viên thể hiện năng lực trước nhà tuyển dụng một cách trực quan và thuyết phục hơn.
Giao tiếp và hợp tác: Kỹ năng quyết định hiệu quả làm việc trong môi trường toàn cầu
Một ý tưởng tốt chưa chắc tạo ra kết quả nếu không thể truyền đạt cho người khác hiểu và cùng thực hiện.
Trong môi trường làm việc hiện đại, năng lực giao tiếp và hợp tác ngày càng trở nên quan trọng. Hầu hết các dự án đều yêu cầu sự phối hợp giữa nhiều cá nhân với những chuyên môn và góc nhìn khác nhau.
Người lao động cần biết cách trình bày ý tưởng rõ ràng, lắng nghe quan điểm của đồng nghiệp, phản hồi mang tính xây dựng và cùng hướng tới mục tiêu chung.
Đây cũng là nhóm kỹ năng được nhiều doanh nghiệp đánh giá cao khi tuyển dụng sinh viên mới ra trường. Bởi kiến thức chuyên môn có thể tiếp tục đào tạo, nhưng khả năng làm việc hiệu quả với người khác thường cần thời gian dài để hình thành.
Thông qua các hoạt động thảo luận, làm việc nhóm và học tập bằng tiếng Anh, sinh viên có nhiều cơ hội rèn luyện khả năng giao tiếp, trình bày quan điểm và phối hợp với những người có góc nhìn khác nhau.
Giao tiếp và hợp tác trở thành kỹ năng quan trọng trong môi trường học tập và làm việc đa văn hóa.
Đây không chỉ là kỹ năng phục vụ việc học mà còn là sự chuẩn bị cần thiết cho môi trường làm việc đa văn hóa, nơi khả năng kết nối và hợp tác ngày càng trở thành một lợi thế nghề nghiệp quan trọng.
Với định hướng đào tạo ứng dụng theo mô hình Đại học Khoa học Ứng dụng Phần Lan, Finland Metropolia Vietnam được xây dựng theo định hướng phát triển những năng lực mà thị trường lao động hiện đại ngày càng coi trọng.
Thông qua môi trường học tập lấy người học làm trung tâm, phương pháp đào tạo gắn với thực tiễn và hệ dự án xuyên suốt khóa học, chương trình hướng tới mục tiêu giúp sinh viên không chỉ tốt nghiệp với một tấm bằng quốc tế mà còn sở hữu những năng lực mà doanh nghiệp thực sự cần.
Bởi sau 4 năm đại học, điều đồng hành cùng người trẻ trên hành trình nghề nghiệp không chỉ là điểm số hay một tấm bằng, mà là khả năng thích nghi, học hỏi và tạo ra giá trị trong công việc. Đó cũng chính là nền tảng để mỗi sinh viên tự tin bước vào thị trường lao động đang thay đổi từng ngày.
