Sự phát triển mạnh mẽ của Trí tuệ nhân tạo (AI) và Internet vạn vật (IoT) trong 5 năm trở lại đây không chỉ tạo ra những sản phẩm công nghệ mới, mà còn làm thay đổi bản chất của nhiều vị trí việc làm trong ngành Công nghệ thông tin. Một số vai trò đang nổi lên với tốc độ nhanh chóng, trong khi những công việc mang tính lặp lại dần thu hẹp.
Dưới góc nhìn của các chuyên gia, giảng viên cao cấp từ Đại học Metropolia Phần Lan và Finland Metropolia Vietnam, thị trường CNTT không hề thiếu cơ hội, nhưng tiêu chuẩn dành cho chuyên gia công nghệ thế hệ mới đã thay đổi rõ rệt.
Sự xuất hiện của các vị trí mới trong lĩnh vực CNTT
Theo TS. Vesa Ollikainen, các vai trò liên quan đến AI và IoT đang gia tăng nhanh chóng trong vòng 5 năm qua. Điển hình là vị trí AI Engineer – một chức danh ngày càng trở nên quan trọng trong cấu trúc nhân sự của doanh nghiệp công nghệ. Ông nhận định: “Kỹ sư AI hiện là một vị trí vô cùng quan trọng. Họ không chỉ lập trình; họ tích hợp các giải pháp AI vào sản phẩm thực tế và quy trình kinh doanh.”
Điểm khác biệt nằm ở khả năng tích hợp. Nếu trước đây nhân sự CNTT chủ yếu thực hiện yêu cầu kỹ thuật, thì nay họ cần hiểu sản phẩm vận hành như thế nào, dữ liệu được khai thác ra sao và công nghệ tạo ra giá trị ở khâu nào trong chuỗi hoạt động.
Điều này cho thấy yêu cầu của ngành đã dịch chuyển từ “biết làm” sang “biết ứng dụng”. Doanh nghiệp không còn tìm kiếm người chỉ viết mã chính xác, mà cần những chuyên gia có thể kết nối công nghệ với bối cảnh thực tế.
Ở chiều ngược lại, các công việc mang tính lặp lại như kiểm thử phần mềm thủ công hoặc những tác vụ lập trình cơ bản đang dần được thay thế bởi công cụ tự động hóa và AI. Khi quy trình có thể được chuẩn hóa và xử lý bằng thuật toán, vai trò của con người trong những khâu thuần cơ học sẽ giảm đi.
Như TS. Vesa thẳng thắn cho rằng: “Khi một công việc chỉ dừng ở thao tác lặp lại, nguy cơ bị thay thế là điều khó tránh khỏi.”
Sự dịch chuyển này không phải là sự đào thải con người, mà là sự tái phân bổ giá trị: lợi thế sẽ thuộc về những ai có khả năng tư duy, phân tích và tạo ra giải pháp thay vì chỉ thực hiện quy trình có sẵn.
Kỹ năng nào giúp sinh viên CNTT đứng vững?
Nếu kỹ năng kỹ thuật có thể nhanh chóng thay đổi theo chu kỳ công nghệ, thì năng lực cốt lõi mới là yếu tố quyết định sự bền vững nghề nghiệp.
Theo TS. Vesa, các kỹ năng như giải quyết vấn đề, tư duy phản biện và khả năng giao tiếp trong môi trường quốc tế trở nên quan trọng hơn bao giờ hết. Đây là những năng lực giúp kỹ sư không chỉ vận hành công cụ, mà còn phân tích bối cảnh, hiểu yêu cầu và đề xuất giải pháp phù hợp với thực tế.
Trong môi trường doanh nghiệp, bài toán hiếm khi được đặt ra dưới dạng hoàn chỉnh. Thông tin có thể thiếu, yêu cầu có thể thay đổi, và giải pháp cần điều chỉnh liên tục. Khi đó, chuyên gia CNTT thông minh cần phải biết đặt câu hỏi đúng, nhìn nhận vấn đề đa chiều và phối hợp hiệu quả với các bộ phận khác.
Đặc biệt trong bối cảnh thị trường lao động mang tính toàn cầu, khả năng làm việc với đội nhóm quốc tế và hiểu khác biệt văn hóa cũng trở thành lợi thế cạnh tranh. Một chuyên gia công nghệ giỏi chuyên môn nhưng hạn chế giao tiếp sẽ khó tham gia các dự án quy mô lớn.
Với sinh viên CNTT điều này đồng nghĩa: học công nghệ là điều kiện cần, nhưng hiểu vấn đề và biết cách ứng dụng công nghệ vào bối cảnh cụ thể mới là yếu tố tạo nên khác biệt dài hạn.
Học qua dự án: Chuẩn bị cho môi trường toàn cầu ngay từ giảng đường
Trước sự dịch chuyển của thị trường lao động, mô hình đào tạo cũng cần thay đổi tương ứng. Tại Finland Metropolia Vietnam, phương pháp học tập qua dự án (project-based learning) được xem là nền tảng xuyên suốt chương trình đào tạo chuyên gia CNTT thông minh.
Thay vì chỉ học lý thuyết và làm bài tập mô phỏng, sinh viên được đặt vào các tình huống gần với thực tế doanh nghiệp. Các em không chỉ viết code, mà phải phân tích yêu cầu, trao đổi trong nhóm, trình bày giải pháp và điều chỉnh theo phản hồi.
Thông qua quá trình này, sinh viên dần xây dựng tư duy hệ thống và khả năng thích nghi – hai nền tảng quan trọng để phát triển bền vững trong một lĩnh vực thay đổi liên tục như CNTT. Khi công việc chuyển dịch từ “làm theo yêu cầu kỹ thuật” sang “giải quyết bài toán thực tế”, trải nghiệm học tập cũng cần phản ánh đúng sự thay đổi đó.
Sự phát triển của AI không phải là mối đe dọa, mà là phép thử về khả năng nâng cấp năng lực. Những vị trí mang tính cơ học sẽ dần thu hẹp, nhưng cơ hội dành cho những người có khả năng tích hợp công nghệ, tư duy phân tích và làm việc trong môi trường quốc tế lại ngày càng rộng mở.
Trong bối cảnh ấy, lựa chọn môi trường đào tạo không chỉ là chọn nơi học kiến thức, mà là chọn cách chuẩn bị cho một hành trình nghề nghiệp dài hạn và linh hoạt trước những biến động của ngành công nghệ toàn cầu.
